Samaj shaster ka pathan

Copyright notes

Lekhika

Publisher

Sanskaran

Syllabus

Vishay suchi

Sehyog

1

Path 1 Samajik sanrachna

1.1 Arth

2

1.2 Samajik sanrachna k bare me chintkon k alag-alag vichar

3 4 5

1.3 Samajik sanrachna ki dharna

1.4 Samajik sanrachna ki visheshtayen

6 7

1.5 Sanrachnatmak karyatmak sidhant

1.5.1 A..R..redcliff brown

8

samajik sanrachna tatha samajik sangathan

samajik sanrachna v sansthayen

9

samajik sanrachna v samajik mulya

sanrachnatmak nirantarta v sanrachnatmak swaroop

10 11

1.5.2 S.F. nadel

Sanrachna v karya

Samajik sambandh

12

Bhumika

Bhumikayon ki kisme

13

Tana-bana tatha pratiroop

Smay ka ayam

14

Nishkash

1.5.3 Talcot parsons ka samajik sanrachna ka sidhant

15

karyatmak apekshayen

16 17

pratimaan char

18

1.6 Nishkarsh

yaad rkhne yogya baaten

19 20

Prashn

21

Path 2 Samajik sanrachna k tatva

22

2.1 Darja

2.1.1 Darja ka arth

2.1.2 Tatva

2.1.3 Aropit kiya gya darja

23

2.1.3.1 Ling

2.1.3.2 aayu

2.1.3.3 rishtedari

24

2.1.3.4 nasli smuh

2.1.3.5 jaati smuh

2.1.4 prapt kiya gya darja

2.1.4.1 shiksha

25

2.1.4.2 vyavasaye

2.1.4.3 aaye

2.1.4.4 jivan shelly

2.1.5 aropit evam prapt kiye gye darje me sambandh

26

2.1.6 sangathnatmak evam samudayik darje

27

2.1.7 darja vyavastha

2.1.8 darja anukraman

2.1.9 darja sangharsh evam ultaav

28

2.1.10 darja asangti

2.1.11 master darja

2.1.12 nishkarsh

29

2.2 bhumika

2.2.1 arth

2.2.2 bhumika ki dharna

30

bhumika vivran

bhumika ka mileyankan

2.2.3 bhumikayon ka vitran

31

2.2.4 bhumika tnav evam bhumika sangharsh

2.2.4.1 bhumika sangharsh k strot

32

2.2.4.2bhumika sangharsh ki sthitiyan

2.2.5 bhumika vifalta

2.2.6 bhumika smuchaye

33

2.2.7 darja evam bhumika

34

2.3 shakti

2.3.1 arth

2.3.2 shakti ki visheshtayen

35

2.3.3 samajik sanrachna k tatva k roop me shakti

36

shakti va bal

sakti va parbhav

saktiva adhikar

37

sakti va dhabdbha

2.3.4 saidhantik paripekshya

Alochna

Makswadhi paripeksh

38

webarbadhi paripeksh

shrethjan sindhant

39

Anekvadhi paripeksh

2.3.5 shakti k strot

pehca ja sankheya

40

Sangatnao ki bhumikaye

sansadhan

2.3.6 shakti ki kisme

2.3.6.1 etzioni ka wargikaran

Danatmak

Upyogiktavadhi

Vishwasotpadhan

41

2.3.6.2 tumin ka wargikaran

upcharik onupcharik

vedh aavedhshakti

Bhumika vishesh v bhumika reht shakti

Niji v samajik shakti

2.3.7 nishkarsh

42

2.4 pratishtha

2.4.1 pratishtha ka arth

2.4.2 aadhar

43

2.4.3 pratishtha dene k vibhin strot

Ayu

janam

Nasal

Rishtedari

44

Sondreya

Bhudhi

Shiksha

Vevsayey

Dhan

45

2.4.4 vyavsayik pratishtha

46

2.4.5 shakti v pratishtha

2.4.6 nishkarsh

47

2.5 maandand

2.5.1 mandand ka arth

2.5.2 mandand k prakaar

2.5.3 samajik mandando ki visheshtayen

48

mandhand parishtit se utpan hote hai

mandhand tivrta me bhin hote hai

mandhand sandhrbho ka dancha hai

mandhand sikhe jate hai

49

2.5.4 mandandon k karya

2.2.5 dand vidhaan

50

2.5.6 anya prakaar k maandand

Lok katheyae

51

Riti riwaj

52

kanun

2.5.7 nishkarsh

53

2.6 moolya

2.6.1 mulya ka arth

54

2.6.2 paribhashayen

55

2.6.3 mulyon ki visheshtayen

Amoorat

Achetan man me hona

Avishtata

Samuhik

56

Ekta

Bhavnatam adhar

vivadh ka hall

Parivartan avam mool

Moolaye sakaratmak yah nakaratmak ho sakte hai

Moolaye manovigeyanik yatharath hai

57

2.6.4 karya

2.6.5 nishkarsh

58

2.6.6 mandand or mulya

yaad rkhne yogya baaten

Darja
Darja samuchaye yah vevsatha
Darja anukarm
59
Darja asangtai
Aropit darja
Prapat kya gya darja

Bhumika

Bhumika upkaran

Bhumika nibhana avam bhumika lena

Bhumika sangarsh

60

Bhumika samuchaye

Shakti

Adhikar

Karishmayi adhikar

Vedhatata

Dhaman yah paripidhan

parthishitha

61

mandhadh

Mooleya

Dhandh vidhan

Lok khatateye

Reeti riwaj

kanun

62

Prashn

Prastavik pustake

63

Path 3 Samajik parivartan

3.1 bhumika

64

3.2 samajik parivartan v sanskritik parivartan

65

3.3 samajik parivartan ki paribhashyen

66

3.4 samajik parivartan ki visheshtayen

Parivaratan ki gati

Sathayi

Pariwartan ki matra

Parogogaki ka sudhar

Veyaktiav ka anubhav

3.5 atirikt visheshtayen

67

Parivartan veyapak hai

Parivartan partiroopatan hai

Parivartan ki dasha

68

3.6 samajik parivartan k strot

Naveenta

Parsar

69

Sankat avam vivadh

3.7 parivartan lane k liye zimedar karak

Parakartik preyavaran

70

Jansankheya parivartan

Asthaye vevahar avam mooleya

Anubhav ki gyi avashyakta

Sankarit adhar

kimatye or niheyat sawar

71

veyaktitav neta

3.8 log parivartan ka virodh kyu krte hain

Khatra

Avasyktayo ke anukool na ho

72

ladte

Adhateye

Ageyanta

3.9 samajik parivartan k sidhant

3.9.1 parivartan k rekhiya ya vikasatmak sidhant

73

Ishwar park charan

Sakaratmak charn

3.9.2 chakriya sidhant

Arnold taynabi

74

Pitrim sarokin

Aushward sapengalar

3.10 samajik parivartan ki kisme

Vikas

75

kranti

Pragati

viridhi

Untee

3.11 nishkarsh

Yaad rkhne yogya baaten

76

Sanskrit parivartan

Parsar

Samajik parivartan ke karan

Parivartan ki disha

Prashn

Prastavik pustake

77

Path 4 Samajik parivartan k sidhant

4.1 parivartan k chakriya sidhant

78

4.1.1 pitirim saokin

79 80

4.1.2 vilfredo preto

81 82

4.2 parivartan k rekhiya sidhant

4.2.1 agaste kamte

83

Ishwar parisathiti

Abhotik sathiti

Sakaratmak sathiti

Pragati progress

84

Pragtaee ko parbhavit karne wale karak

85

4.2.2 herbert spencer

86

Samaj k prakaar

87

Yaad rkhne yogya baaten

Rekhiye sindhant athwa vikasvadhi sindhant

Chakriye sindhant

Sheshtjan ka chakr

Prashn

88

Parstavik pushtake

89

Path 5 Samajik parivartan k kisme

5.1 vikas

5.1.1 vikas ka arth

90

5.1.2 paribhashayen

91 92

5.1.3 vikas ki visheshtayen

Vishishtikaran

Pargtaisheel

93

Saravbhogita

Shamta

Dishatmakta

Nishchiyakta

kanikta

Roopanatarnta

94

5.1.4 nishkarsh

5.2 kranti

5.2.1 kranti ka arth

95

5.2.2 paribhashayen

5.2.3 pranali ka dhwast hona

96

5.2.4 kranti v vidroh

5.2.5 karan

97
Karanti ke karan
Dhaman
vanchit rakhna
Garibee
Bhulbhutt adhikarao ka na milna
sakaratmak shaktiya

5.2.6 kranti ki prakriya

5.2.6.1 kranti k charan

98

5.2.7 kranti k roop

Ghuspeth par adharit aksimik shasan parivartan
99
saniyakut jan vidhroh

5.2.8 kranti ka prabhav

Rajnatik sanrachna
Samajik satarikaran ka parnali me parivartan
Arthik shretr
100
Shiksha
kranti k vishay me marxwadiyon k vichar
Vargo ke kal
Nirbharta or sangarsh
101
Vargh chetna or nidheya chetna
Samajik parivartan
102
5.2.9 nishkarsh
103

5.3 pragati

5.3.1 pragati ka arth
5.3.2 pragatii ki ksauti
104
5.3.3 pragati ki visheshtayen
Vashit parivartan
Samudhiyi
Aschshik
Parivatriniye
Hani v laabh
Gunatmak tatha matratmak
105
5.3.4 pragati ki sharten
Sharirik avam mansik savasth
Bhotik vastuya ka sangreh
sarvbhomik shiksha
Samajik suraksha
Surantra avam samanta
Pargati ki smanta
Niyunatam badheyae
106
5.3.5 samajik parivartan tatha pragati
5.3.6 nishkarsh

5.4 vikas

5.4.1 vikas ka arth
107
5.4.2 vikas ka uddgam tatha vikas
Samajik vikas ki udar awdharna
108
vikas ki samajwadi awdharna
vikas ki samtawadi awdharna
5.4.3 vikas k ayaam
Bhotik
Sanrachnatmak
mandjandhtamk ayeyam
109
Sanghthit aeyam
5.4.4 viksit samaj ki visheshtayen
Vachanbandhta ki bhavna
savtarnta
Samanta
Bhaichara
Sambhandhatmak
sangatnatmak
110
Sanskritik
5.4.5 samajik parivartan tatha vikas
Anusuchit jaatiya v anusuchit jan jaatiyan
111
Mahilayen
Bache
112
5.4.6 nishkarsh
113
Yaad rkhne yogya baaten
Vikas
Kranti
Vidhroh
Sapeshiki vanchna
Dhandhwadh
Nidhatmak bhotikvadh
Vikas yah utethan
114
Varidhi
Parghti
Prashn
Parsavit pushtake
115

Path 6 Samajik parivratan k karak

Bhumika

6.1 bhumika

116

6.2 jansankhyik karak

6.2.1 arth

6.2.2 jansankhya me parivartan k mulbhut karan

6.2.2.1.Janan Shamta

117

6.2.2.2. murtiye sankheya

118

6.2.2.3.Janshankheya ki bnawat

ayu

Lingh anupat

Gramin shehri vibhajan

119

Shreni

Dharm

Bhasha

Pravjan

Dabhav karak

120

Akashit karne vale karak

Sadhan

Parvajan ke parbhav

6.2.3 jansankhya tatha samajik parivartan

6.2.4 nishkarsh

121

6.3 vigyan evam prodyogiki

6.3.1 arth

6.3.2 taknik tantrik kalpna

122

6.3.3 vigyan v prodyogiki se parivartan kese hota hai

6.3.3.1 nayi krishi pranaliyan

6.3.3.2 sampreshan me pragti

6.3.3.3 parivahan k naye sadhan

123

6.3.3.4 behtar utpadan prodyogiki

6.3.4 samajk sansthayon par prabhav

6.3.4.1 parivarik jivan par prabhav

6.3.4.2 arthik jivan par prabhav

124

6.3.4.3 samajik jivan par prabhav

6.3.4.4 rajneetik jivan par prabhav

6.3.5 samaj me prodyokiya parivartno ko sahayta dene walekarak

125

6.3.5 sahayeta dene vale kark

Udharta
Puraskar avam protosahan
Visheshgeyata
Vicharo ke sangreh v sanchar ke dhang

6.3.5.2.Bhadahye dhalne vale kark

Asthirta ka bheah
alokikta me vishwa
Alagwadh
126
Ageyanta v nirshrta

6.3.6 samsamyik prabal prodyogikiyan

6.3.6.1. Sayibireshan

6.3.6.2. Samajik engirining

6.3.6.3.jaav engirings

127

6.3.7 prodyogikiyta parivartno k nakratmak parinam

6.3.7.1 bhrun k ling ka pta lgana

6.3.7.2 jan nik engineery

6.3.7.3 syber sanskriti

128

6.4 vaidhanik karak

6.4.1 Arth

6.4.2 kanoon ki bhumika

129

6.4.3 kanoon vyavastha ek etihasik pratifal

6.4.3.1 British kaal

130

6.4.3.2 Swatantra bharat

6.4.4 vaidhanik paribhashayen

6.4.4.1 Vibhin kanuno ke karn bartiye gayo me samajik parivartan

131

6.4.4.2 Mahilayon ki sthiti

132

6.4.5 Nishkarsh

133

6.5 rajneetik karak

6.5.1 Arth

6.5.2 Pariprekshya

6.5.2.1. Makas ka darad ka paripeshan

6.5.2.2. Parsanj ka kareyatam paripesheya

134

6.5.3 Sarkar or samajik parivartan k prakar

6.5.3.1. Ekdaliye sarkar

6.5.3.2 Loktantr

6.5.4 Etihasik pariprekshya

6.5.4.1 Purva british kaal

135

6.5.4.2 British kaal

Navi parkar ki shiksha ki sathapna
Adhunik adhyogako kisathapna
Parivahan v sanchar ke sadhno ka vikas
Nayi sheriniyo ki sathapna
Samajik kanuno kolagu kiya jana
136

6.5.4.3 Swatantra bharat

udhyogikaran
137
Shiksha
Vigeyan avam paryogik
Gramin vikas
janjayati vikas
138
jayatiwadh

6.5.5 Nishkarsh

139

6.6 arthik karak

6.6.1 Arth

6.6.2 Marxwadi vyakhya

140

6.6.3 Rrth vyavastha ki kisme

6.6.3.1. Veyapak utpadhan par jeevan niveayh

6.6.3.2. Vastu vineyah se nakdi ki arth vevsatha

141

6.6.4 Bhartiya samaj or artthik parivartan k mukhya pehlu

6.6.4.1 Jati pranali par prabhav

6.6.4.2. Shramm ka vibhajan

6.6.4.3. Swayam sevi sangathano ka pradurbhav

142

6.6.4.4. Dharmik sansthayon par prabhav

6.6.4.5. Parivarik sanstha par prabhav

6.6.4.6.Rajneetik sansthayon par prabhav

6.6.5 Nishkarsh

143

6.7 Shiksha

6.7.1 Arth

6.7.2 Shiksha ki pariprekshya

144

6.7.2.2. krantikari paripeshan

Shiksha v samajik parivartan

145 146 147

6.7.3 nishkarsh

Yaad rkhne yogya baaten

jansakhiyiki
Parwjan
janan shamta
Muriteyadar
Padhogiki
Shiksha
148
Prashn
Partavik pustake
149

Path 7 Samajik parivartan ki prakiryayen

Bhumika

150

7.1 Sanskritkaran

Avdharna ka vikas

Vishestaye

151

Avdharna ke pishe vivadh

152 153

7.2 Pashchimi karan

154

7.2.1 Pashchmikaran naitik roop se nishpaksh hai

155

Bhartiya jivan me parivartan

1 Sansarikta

156 157

7.3 Adhunikikaran

7.3.1 Arth

158

7.3.2 Star

7.3.2.1 Samajgat satr

Rajnitik adhunikikaran
Arthik adhunikikaran
Samajik adhunikikaran
159
Bhodhik adhunikikaran

7.3.2.2. Veyaktigat satr

Vegeyanik drishtikon
Viveak
Upalbandhti
Sarvbhomik vevhar
160
Sahanubhuti
Gatisheelta
Bhagidiri

7.3.3 Adhunikikaran ke parinam

161
7.3.3.1 Sanrachnatmak parivartan
Satarikaran parnali
162
Rajaye tantr me parivartan
Shiksha
Parivar
163

7.3.3.2 Samajik manovegyanik parivartan

164

7.3.4 Nishkarsh

7.4 Dharm-nirpekshikaran

7.4.1 Bhumika

7.4.2 Dharm nirpekshta k vikas ki etihasik prishthbhumi

165

7.4.2.1 Hindu punarjagran

7.4.2.2 Muslim punar jagran tatha sudhar andolan

166

7.4.2.3 Sampradayikta evam do rashtra sidhant ka udeshya

7.4.2.4 Rashtrawadi andolan tatha dharma nirpekshta ka arambh

167

7.4.3 Parivartan evam dharm nirpekshikaran

168

7.4.4 Nishkarsh

7.5 Bhumandlikaran

7.5.1 Bhumika

7.5.2.Bhumandlikaran kya hai

169

7.5.3 Bhumandlikaran k tatv

Arthik

Sankaritik

Rajnitik

170

7.5.4 Bhumandlikaran k mool ayam

7.5.4.1 Sameya sathan ke aeyas

7.5.4.2 Sanskaritik untrkeriaye

171

7.5.4.3 Samaseyao ki samuhikta

7.5.4.4 untrsambhandit or untrnirbartaye

172
Anya paar-rashtriya karta

7.5.4.5 sabhi aeyamo ki samkalikta

173

7.5.5 Samaj k liye bhumandlikaran k nihitarth

Bhumandlikaran k char vichar

7.5.5.1 Vishav samaj

7.5.5.2 Puanjiwadhi vishav arthvivstha

7.5.5.3 Vikhandan

174

7.5.5.4 Yathatharvadh

Bhumandhalikaran ke nihaytarth

7.5.6 bhumndlikaran- ek mulyankan

175

Yaad rkhne yogya baaten

Adhunikikaran

Adhuniktawad

Adhunikta

Dharmnirpkshikrn

Prashn

176

Parstavit pustake

Samapti

Vachika

Feedback